Aksâ Tufanı: İşgale Karşı Mücadelede Bir Dönüm Noktası ve Küresel Bilincin Dönüşümü - 1
Nour Alhila: Filistin meselesi Aksâ Tufanı’ndan sonra yeni bir döneme mi girdi?
Ahmed Alhila: Filistin meselesinin Aksâ Tufanı’ndan sonra bütünüyle yeni bir döneme girdiği kanaatinde değilim. Aksine bu mesele, İsrail işgalinden önceye uzanan ve süreklilik arz eden tarihsel bir sürecin parçasıdır. İngiltere, 1917 yılından itibaren Filistin’de bulunmuş ve işgalin tesis edilmesine katkıda bulunmuştur. Filistin halkı ise bu süreçte direnişini sürdürmüştür. Bunun en açık göstergelerinden biri, 1936 yılında gerçekleşen Büyük Filistin İsyanı’dır. Bu isyan, Filistin halkının kendi topraklarında var olduğunu ve işgali reddettiğini ortaya koymuştur. İngiliz varlığı uluslararası bir kararla manda yönetimine dönüştürülmüş olsa da esasen halkları kendi kaderlerini tayin etmeye ve devletlerini kurmaya hazırlamakla yükümlü olan bu uluslararası manda yönetimi, kuruluş amacından saparak İsrail Devleti’nin kurulmasına yönelmiştir. Filistin halkının işgale karşı direnişi 1948 yılından itibaren de devam etmiş, savaşlar birbirini izlemiş ve nihayet 1967 Savaşı’yla birlikte işgal, Batı Şeria ve Gazze Şeridi dâhil olmak üzere Filistin topraklarından geriye kalan bölgelerin de işgal edilmesiyle tamamlanmıştır. İşgale karşı direniş, farklı dalgalar hâlinde aynı çizgide devam etmiştir. Direnişin biçimi zaman içinde değişmiştir. Nitekim 1948’deki işgale tepki olarak 1965 yılında Filistin devrimi başlamıştır. Bu devrimin etkisi, içsel ve nesnel sebeplerden dolayı zayıflamış olsa da Filistin halkı direnişini sürdürmüştür. Hamas ve İslami Cihad hareketleriyle kendini gösteren yeni direniş dalgaları ortaya çıkmıştır. Ancak bu hareketler aracılığıyla ortaya konulan direniş, Filistin halkının direnişinin ve işgali reddedişinin bir devamı niteliğindedir. Bu süreç, Aksâ Tufanı’na kadar devam etmiştir. Aksâ Tufanı, çatışma tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Bununla birlikte kökleri, Filistin topraklarının işgaline karşı gösterilen direnişe dayanmaktadır. İşgalin İngilizler tarafından gerçekleştirilmiş olması ya da İsrail, Siyonist ve Yahudi işgali niteliği taşıması bu durumu değiştirmemiş; her iki işgale de direnilmiştir. Filistin halkının, hangi ad altında olursa olsun, gelecekte karşılaşabileceği başka bir işgale de direneceğini düşünüyorum. Çünkü işgal altında yaşayan halklarla topraklarını işgal eden güçler arasındaki ilişkinin doğası budur. Nitekim diğer ülkelerdeki direniş hareketlerinde de benzer bir durum yaşanmıştır. Dolayısıyla Aksâ Tufanı, direniş tarihinde ve işgale karşı mücadelede bir dönüm noktasıdır. Belirleyici bir olaydır; çünkü tabiri caizse 1948 yılında kurulan işgalci yapıya ilk kez birileri saldırma cesareti göstermiştir. O zamana kadar savaşları başlatan taraf daima İsrail olmuştur. Bunun tek istisnası, Mısır’ın işgale karşı başlattığı 1973 Savaşı’dır. Bu savaş barış anlaşmasına giden süreci beraberinde getirmiş, ancak mevcut çatışmanın temelindeki sorunu çözmemiştir. Dolayısıyla burada asıl dikkat çekici olan husus, İsraile saldırabilecek ya da en azından böyle bir saldırıyı gerçekleştirme cesaretini gösterebilecek bir gücün bulunmasıdır. Direniş niteliğindeki bu saldırı, uluslararası hukuka göre meşrudur; tarihsel açıdan da meşruiyete sahiptir. Bu nedenle bazılarının nitelendirmekten hoşlandığı biçimiyle İsrail işgaline yönelik bir saldırıdan ibaret değildir; aksine bir hakkın kullanılmasıdır. Zira halkların direnme hakkı vardır. Saldırının gerçekleştirilme biçimi de askerî ve güvenlik bakımından niteliksel bir yarılma meydana getirmiştir. İşgalci israil, saldırıya hazırlıksız yakalanmış ve İsrail ordusunun en önemli tümenlerinden biri olan Gazze Tümeni’ni birkaç saat içinde etkisiz hâle getirmeyi başarmıştır. Bu da olayın bir diğer ayırt edici yönünü oluşturmuştur. İsrail, ilk kırk sekiz saat boyunca ciddi bir şaşkınlık yaşamış; ancak olayla başa çıkabilecek şekilde siyasi, askerî ve güvenlik alanlarındaki dengesini yeniden kazandıktan sonra duruma müdahale edebilmiştir. Aksâ Tufanı’nı bir dönüm noktası hâline getiren bir başka husus da Filistin halkının, Filistin meselesinin neredeyse gündemden çıkarıldığı veya âdeta bitkisel hayata girdiği, ülkelerin ise işgalci İsrail’le ilişkilerini normalleştirmek için yarıştığı bir dönemde, işgale karşı mücadeledeki kararlılığını ve gücünü ortaya koymuş olmasıdır. Birçok ülke İsrail’le ilişkilerini normalleştirmişti. Amerika Birleşik Devletleri ise İsrail’i hızla Orta Doğu’ya entegre etmeye çalışıyordu. Suudi Arabistan ile İsrail işgal devleti arasında ilişkilerin normalleştirilmesini sağlamak amacıyla Amerikan yönetimi tarafından yürütülen girişimler söz konusuydu. Bunun yanı sıra Hindistan’dan Avrupa’ya uzanması planlanan, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Ürdün ve İsrail üzerinden geçecek küresel ticaret koridoru aracılığıyla İsrail işgalini Orta Doğu’ya entegre etmeye yönelik Amerikan çabaları da bulunuyordu. Bu projeyle işgalci İsrail’in Doğu ile Batı arasındaki ticari alışverişte temel bir merkez, ülkeler arasında veri aktarımı ve yatırımların taşınması için de bir geçiş koridoru hâline getirilmesi öngörülüyordu. Eylül 2023’te ilan edilen bu projenin, aynı yıl içinde niteliksel bir dönüşüm meydana getirmesi bekleniyordu.
Aksâ Tufanı, işte böylesine olumsuz bir ortamda, Filistin meselesinin gündemden uzaklaştırıldığı bir dönemde gerçekleşmiştir. Filistin meselesine yaklaşım, açıklamalarla ve bazı siyasi tutumlarla sınırlı kalmıştı. Hatta Birleşmiş Milletler’de bile Filistin meselesi, zaman zaman yüzeysel biçimde gündeme getirilen şekli bir dosyaya dönüşmüştü. Aksâ Tufanı böyle bir ortamda meydana gelmiş ve son derece büyük olduğu görülen bir etki oluşturmuştur. Bu olay, kendi başına da büyük bir hadisedir. Dolayısıyla Aksâ Tufanı, çatışma tarihinde niteliksel bir dönüm noktası teşkil etmekle birlikte, 1917 yılında İngiliz manda yönetiminin varlığıyla başlayan direniş sürecinin bir devamıdır.
Nour Alhila: Filistin halkının işgalin başlangıcından itibaren direnişini sürdürdüğünü ve işgalin farklı biçimlerini reddettiğini ifade ettiniz. Buna karşılık, Filistinlilerin topraklarını Yahudilere sattıkları yönünde bir iddia da sıkça dile getiriliyor. Tarihsel gerçekler ışığında bu iddiaya nasıl cevap verirsiniz?
Ahmed Alhila: Tarihsel verilere başvurmak gerekir. İlgilenen herkes, güvenilir kaynaklara müracaat ederek bu rakamları doğrulayabilir. İngiliz manda yönetiminin Filistin’de başladığı 1917 yılında Yahudiler, Filistin’in toplam nüfusunun yaklaşık %8’ini oluştururken mülkiyetlerinde bulunan taşınmazlar Filistin topraklarının yalnızca %2’sine karşılık geliyordu. İngiliz işgal yönetimi, özellikle Avrupa’dan Filistin’e Yahudi göçünü kolaylaştırmak amacıyla Yahudi Ajansı ve diğer Siyonist örgütlerle yoğun bir iş birliği yürütmüş olmasına rağmen, 1948 yılına gelindiğinde tarihî Filistin’de Yahudilerin toplam nüfus içindeki oranı yaklaşık %30’a, sahip oldukları taşınmazların oranı ise yaklaşık %7’ye ulaşmıştı.
Bu rakamlar iki hususa işaret etmektedir. Birincisi, Yahudilerin toplam nüfus içindeki oranının artması yalnızca doğal nüfus artışının bir sonucu değildir. Bu artış doğumlarla değil, göç dalgaları aracılığıyla gerçekleşmiştir. Bu da Yahudileri büyük kitleler hâlinde Filistin’e getirmeye yönelik bir projenin varlığını doğrulamaktadır. Söz konusu rakamlar da bunu açıkça ortaya koymaktadır.
İkincisi, Siyonist hareketin, İngiltere’nin ve Amerika Birleşik Devletleri dâhil birçok Batılı ülkenin bu yapının ortaya çıkışını desteklemiş ve ona son derece büyük maddi imkânlar sağlamış olmasına rağmen, Yahudilerin mülkiyetindeki toprakların yüzölçümü Filistin topraklarının yaklaşık %7’sini aşmamıştır. Askerî güç dengesi İngiltere ve Siyonistlerin lehineydi. Maddi imkânlar bakımından da üstünlük, İngiltere’nin ve Filistin’deki Siyonistleri destekleyen Batılı sistemin elindeydi. Dünya Siyonist hareketinin desteklediği göç dalgalarıyla Yahudi nüfusunda demografik bir artış yaşanmasına rağmen, 1917’den 1948’e kadar geçen 30 yıl içinde Yahudilerin mülkiyetindeki toprakların oranı yalnızca %5 artmıştır. Siyonist hareketin sahip olduğu siyasi ve mali desteğe rağmen toprak mülkiyetinin bu harekete geçişinin sınırlı kalması, Filistin halkının topraklarını Siyonistlere satmayı reddettiğini göstermektedir; bunun aksi söz konusu değildir.
Son olarak, bireylerin özel mülkiyetinde bulunan topraklar, onlara siyasi egemenlik veya devlet egemenliği hakkı kazandırmaz. Başka bir ifadeyle, bazı ülkelerde çeşitli azınlıklar bulunmaktadır. Burada söz konusu olan Yahudi azınlıklar, siyasi bir proje kapsamında dışarıdan getirilmiş azınlıklar olsa da herhangi bir ülkede belirli miktarda toprağa sahip mezhepsel veya dinî azınlıkların bulunması, bu azınlıklara özel taşınmaz mülkiyetlerini siyasi egemenliğe dönüştürme yetkisi vermez. Bu durum ne hukuken ne de mantıken kabul edilebilir. Çünkü dünyanın birçok ülkesinde geniş topraklara sahip etnik ve mezhepsel azınlıklar bulunmaktadır. Peki, bu durum onlara söz konusu mülkiyeti bir devlete dönüştürme hakkı verir mi? Çok sayıda zengin Arap, Fransa’da ve İngiltere’de taşınmazlara sahiptir. Bu mülkiyet, onlara İngiltere’de veya Fransa’da bir Arap devleti kurma hakkı verir mi? Elbette bu kabul edilemez. Öyleyse kabul edilemez, reddedilen, hukuka ve yerleşik teamüllere aykırı olan bu yaklaşım neden Filistinlilere uygulanmaktadır? Kaldı ki söz konusu iddia zaten asılsızdır ve tarihsel gerçeklerle de desteklenmemektedir.
Filistinlilerin Siyonist projeye karşı çıkışı yalnızca topraklarını satmayı reddetmekle sınırlı kalmamış, bu projeyi destekleyen İngiliz politikalarına karşı gösterdikleri direnişte de kendini göstermiştir. Bunun en belirgin örneklerinden biri, İngiliz manda yönetimine karşı üç yıl süren Büyük Filistin İsyanı’dır. Bu husus tarihsel açıdan önemlidir. Dolayısıyla Filistin halkının İsrail işgalini kabul etmeyeceği de evleviyetle açıktır.
Nour Alhila: Filistin meselesi Arap siyasetindeki merkezî konumunu hâlâ koruyor mu, yoksa bölge ülkelerinde yaşanan gelişmeler bu meselenin gündemdeki ağırlığının azalmasına mı yol açtı?
Ahmed Alhila: Arap ve İslam dünyasında Filistin meselesine gösterilen ilgi belirgin biçimde azalmıştır. Bu gerilemenin nedenlerinden biri, 1978 yılında İsrail işgali ile Mısır arasında imzalanan barış anlaşmasıdır. Söz konusu anlaşma, bazı ülkelerin İsrail işgaline bakış açısının değişmesinde son derece önemli bir rol oynamıştır. Ardından 1993 yılında imzalanan Oslo Anlaşması başka bir dönüşüme yol açmıştır. Bu anlaşma, bazı Arap ve İslam ülkelerindeki birçok yönetim ve hükümetin İsrail’i normal ilişkiler kurulabilecek bir yapı olarak görmesine neden olmuştur. Bu iki gelişme, bazı yönetimlerin tutumlarında önemli değişiklikler meydana getirmiştir. Bunun yanı sıra önemli bir başka husus da işgale karşı direnişin maliyetinin yüksek olmasıdır. Bu durum, işgalci gücün askerî kapasitesinin yanı sıra başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere Batılı sistemden aldığı destekle de ilişkilidir.
Nour Alhila: İşgale karşı çıkmanın maliyeti gerçekten bu kadar yüksek mi?
Ahmed Alhila: İşgale karşı çıkmanın maliyeti çeşitli etkenlerle bağlantılıdır. Bunlardan biri, Amerika Birleşik Devletleri ile dostane ilişkiler içinde olan bazı yönetimlerin yeterli iç meşruiyete sahip olmamaları ve meşruiyetlerini başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere Batılı sistemle kurdukları dostane ilişkilerden sağlamalarıdır. Bu yönetimler, işgale karşı direnişin mevcut rejimlerin istikrarını tehdit edebilecek tepkilere yol açabileceğini düşünmektedir. Nitekim bazı yönetimler meşruiyetlerini Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerini güçlendirerek ve ona yakınlaşarak elde etmektedir. Bu da kaçınılmaz olarak İsrail’i memnun etmeyi ve onu rahatsız etmemeyi gerektirmektedir. Çünkü Orta Doğu’da bulunan işgalci bir devlet olarak İsrail, Amerika Birleşik Devletleri’nin bölgede ilişkilerini yürüttüğü stratejik bir varlık niteliğindedir. Dolayısıyla Amerika Birleşik Devletleri’ne yakınlaşmak, onunla olan çıkar ilişkilerini korumak, hatta onun tepkisini çekmekten kaçınmak isteyen herkesin İsrail’le olumsuz bir karşı karşıya gelişten uzak durması gerekmektedir.Bu etkenler, özellikle İsrail işgali ile Filistin Kurtuluş Örgütü arasında imzalanan Oslo Anlaşması’nın ardından özel bir ortam meydana getirmiştir. Bu ortam, Filistin meselesinin Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Birleşmiş Milletler gündemindeki ağırlığının azalmasına katkıda bulunmuştur. Filistinlilere verilen büyük desteğin ardından yaşanan bu gerilemeyi ve ortaya çıkan dönüşümü anlamak bakımından bu tarihsel süreç önemlidir. Ancak Aksâ Tufanı, Filistin meselesini yeniden Arap ve İslam ülkelerinin yanı sıra dünya devletlerinin gündemine taşımış ve bu meseleyi yeniden canlandırmıştır. Çünkü Filistin meselesi merkezî bir meseledir ve merkezî konumunu korumaya devam edecektir. Filistinlilere özgürlük, kendi kaderlerini tayin etme ve geri dönüş hakları tanınmadan bölgede istikrarın sağlanması mümkün değildir. Filistin halkı da işgale karşı direnmekten geri durmamıştır.
Nour Alhila: İsrail’in yayılmacı politikalarını Aksâ Tufanı mı açığa çıkardı, yoksa bu politikalar Aksâ Tufanı’nın bir sonucu olarak mı ortaya çıktı?
Ahmed Alhila: Ortaya çıkan temel sorun yalnızca Aksâ Tufanı ile ilgili değildir. Aksâ Tufanı, İsrail işgalinin politikalarının açığa çıkmasını hızlandırmıştır. Nitekim Aksâ Tufanı’ndan önce, başta İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich olmak üzere bazı İsrailli yetkililerin açıklamalarına bakıldığında, işgal yönetiminin önceden hazırlanmış bir planının bulunduğu görülmektedir. Hükümette bakanlık görevini yürüten Smotrich, bu planı kamuoyu önünde açıkça dile getirmiştir. Mart 2023’te, yani Aksâ Tufanı’ndan önce, Batı Şeria’daki yerleşim projesinden söz ederek Batı Şeria’nın İsrail’in bir parçası olduğunu, burada bir yerleşim projesinin hayata geçirilmesi gerektiğini ve Filistinlilerin bu projeyi kabul etmek zorunda olduklarını belirtmiştir. Kabul etmemeleri hâlinde ise öldürülme ya da zorla yerinden edilme seçenekleriyle karşı karşıya kalacaklarını ifade etmiştir.Aksâ Tufanı’ndan önce Filistin meselesini ortadan kaldırmak ve Filistin topraklarından geriye kalan bölgeleri de ele geçirmek amacıyla İsrail tarafından birtakım girişimlerde bulunulduğunu ve hazırlıklar yapıldığını gösteren hususlardan biri de Yahudi Ulus Devlet Yasası olarak adlandırılan düzenlemedir. Yahudi Ulus Devlet Yasası, 2018 yılında İsrail Parlamentosunda oylanarak kabul edilmiş bir temel yasadır. Bu yasa, tarihî Filistin topraklarında kendi kaderini tayin etme hakkının yalnızca ve münhasıran Yahudilere ait olduğunu açıkça vurgulamaktadır. Başka bir ifadeyle, Filistinlilerin varlığı, kendi kaderini tayin etme hakkına sahip bir halkın veya ulusun varlığı olarak değil, azınlıkların varlığı olarak değerlendirilmektedir.Bunu doğrulayan bir diğer gelişme ise Aksâ Tufanı’ndan sonra, 2024 yılında İsrail Parlamentosunda Filistin devletinin kurulmasının reddedilmesine yönelik kararın kabul edilmesidir. Günümüzde ise bütün çağrılar Batı Şeria’ya ve Gazze Şeridi’nin işgaline yönelmiş durumdadır. Dolayısıyla İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’yi ele geçirmeye yönelik ciddi bir düşüncesi zaten mevcuttu. Aksâ Tufanı’nın gerçekleşmesi ise bu niyetlerin açığa çıkmasını hızlandırmıştır. Üstelik bu niyetler artık yalnızca Batı Şeria ve Gazze Şeridi ile sınırlı değildir. Aksâ Tufanı Filistinliler tarafından gerçekleştirilen bir eylemse, İsrail işgali neden tek bir kurşun dahi atmayan Suriye’nin topraklarını işgal etmektedir? Aksâ Tufanı Filistinliler tarafından gerçekleştirildiyse, İsrail işgali neden nükleer dosyayı gerekçe göstererek İran’da rejimi değiştirmek amacıyla savaş başlatmaktadır? Aksâ Tufanı Filistinliler tarafından gerçekleştirildiyse, İsrail ve Binyamin Netanyahu neden medya aracılığıyla açıkça Büyük İsrail’i kurmaktan söz etmektedir?
Netanyahu, Aksâ Tufanı’na karşılık olarak Batı Şeria ve Gazze Şeridi’ni işgal edebileceklerini ve Filistinlileri yerlerinden edebileceklerini söyleyebilirdi. Ancak Büyük İsrail’i kurmak istemek, Aksâ Tufanı’nın bir sonucu veya ona verilen bir karşılık olarak değerlendirilebilir mi? Bunlar, günümüzde sözünü ettikleri teolojik mitlerle ilişkilendirilen siyasi ve ideolojik kanaatlerdir. Söz konusu anlayışlar, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Evanjelik Hristiyanlık tarafından da desteklenmektedir. Bunun temsilcilerinden biri, Amerika Birleşik Devletleri’nin Tel Aviv Büyükelçisi Mike Huckabee’dir. Dolayısıyla İsrail’in eylemleri ve siyasi düşüncesi çok daha geniş kapsamlıdır. Daha önce de belirttiğim gibi Aksâ Tufanı, İsrail işgalinin Filistin meselesinin ötesine uzanan yayılmacı emellerini ve niyetlerini açığa çıkarmış, bu süreci hızlandırmıştır. Binyamin Netanyahu ile aşırı sağcı Siyonist çevrelerin bu konudaki ısrarı da bunun bir göstergesidir. Bu arada, bugün İsrail’de bulunan siyasi partilerin tamamı aşırı sağcıdır. Bunların dışında tutulabilecek tek parti, belki de Yair Golan başkanlığındaki Demokratlar Partisi’dir. Bu parti, iki devletli çözüme inanan İşçi Partisi’nin devamı niteliğindedir. Bunun dışındaki partiler ise ezici bir çoğunlukla tek devlet anlayışını benimsemektedir. Bu anlayışa göre Filistin’in tamamı Yahudilere aittir; Filistinlilerin kendi kaderlerini tayin etme hakkı yoktur ve zorla yerlerinden edilmeleri de söz konusu olabilir. Aynı kesimler, bölgede yayılmacılığı da savunmaktadır. Bölgedeki bu yayılmacılık, İsraillilerin son dönemde ortaya attıkları “Orta Doğu’yu yeniden şekillendirme” söylemi çerçevesinde gündeme getirilmektedir. Bu söylem, zorunlu olarak bölgede İsrail hegemonyasını reddeden devletlerin, başta İran, Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan olmak üzere, tasfiye edilmesi anlamına gelmektedir.
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.










