Bir Lokmadan Binlerce Nimete Uzanan İslam Kardeşliği

Kardeşlik bazen bir tas yemeği paylaşmak, bazen bir serveti Allah yolunda feda etmektir.

 İslam kardeşliği, aynı safta omuz omuza durmaktan, aynı kıbleye yönelmekten, aynı kelime-i tevhidi söylemekten ibaret değildir. İslam kardeşliği, insanın kendi nefsini aşarak bir başka insanın derdini kendi derdi, açlığını kendi açlığı, sevincini kendi sevinci bilmesidir. Kardeşlik, bazen sofrandaki son lokmayı hiç tereddüt etmeden bir başkasına uzatabilmek, bazen de yıllarca emek vererek kazandığın serveti Allah'ın rızasını kazanmak uğruna ihtiyaç sahiplerinin önüne serebilmektir.

Bu kardeşlik anlayışının bir ucunda, misafirinin karnı doysun diye kendisi ve ailesi aç kalan bir sahabi; diğer ucunda ise sahip olduğu büyük serveti Allah yolunda infak etmekten çekinmeyen bir gönül insanı vardır. Biri bir tas yemeği paylaşır, diğeri develer dolusu nimeti dağıtır. Fakat ikisinin de kalbinde aynı hakikat parlar: Malın büyüklüğü değil, gönlün büyüklüğü; verilenin miktarı değil, verilirken Allah rızasının gözetilmesi esastır.

Bir Tas Yemeğin İçinde Saklı Cennet Müjdesi

Medine'nin mütevazı evlerinden birinde, gecenin karanlığı yeryüzüne çökerken bir misafir ağırlanacaktı. O evde bolluk yoktu; imkânlar sınırlıydı. Fakat o evin kapısından içeri giren bir misafire yetecek kadar yiyecek vardı. İşte tam o anda, insanlığın önüne asırlar boyunca ışığını kaybetmeyecek bir ahlak tablosu konuldu.

Bu tablonun kahramanı, Resûlullah'ın (s.a.v.) güzide sahabilerinden Ebû Talha el-Ensârî idi.

Rivayete göre bir gün Resûlullah'a (s.a.v.) aç bir misafir gelmişti.  Rasulullah, misafire ikram etmek için yiyecek aranmasını istemişti. Ebû Talha'nın evinde bulunan yiyecek çok azdı. Buna rağmen o, misafiri geri çevirmedi. Eşi Ümmü Süleym ile birlikte bir fedakârlık örneği gösterdi; çocukların yiyeceği konusunda da hassasiyetle hareket ederek misafirin yemeğini yemesini sağladılar. Ebû Talha ile eşinin o gece misafire karşı kendi nefislerini tercih etmeyişi, Allah'ın rızasını her şeyin üstünde tutan bir ahlakın tezahürüydü.

Kur'ân-ı Kerîm, bu ahlakın temelindeki ruhu şu ayetle anlatır:

“Kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile onları kendilerine tercih ederler.” (Haşr, 59/9)

Bu ayet, başkasını kendine tercih etmenin, yani îsârın, İslam ahlakındaki eşsiz yerini ortaya koyar.

İnsan bir düşünmeli: Kendi çocuğunun sofrasındaki nimeti bir misafire ikram etmek nasıl bir yürek ister? Kendi açlığını unutup bir başka insanın açlığını gidermeye çalışmak nasıl bir iman derinliğidir? Üstelik bunu insanların alkışını kazanmak, adını duyurmak veya bir karşılık beklemek için değil, yalnızca Allah'ın rızasını umarak yapmak…

İşte kardeşlik, tam da burada görünür hâle gelir.

O gece bir evde yalnızca yemek paylaşılmadı; merhamet paylaşıldı, iman paylaşıldı, insanlığın en güzel hâli yaşandı. Bir tas yemek, gökyüzüne yükselen bir kulluk nişanesine dönüştü.

Resûlullah'ın (s.a.v.) bu hadise üzerine, Allah'ın o kişinin ve ailesinin davranışından hoşnut olduğunu bildirdiği rivayet edilir. Bu olay, Buhârî'nin Sahîh'inde de yer alır (Buhârî, “Tefsîr”, Haşr sûresi).

Ne büyük bir ders!

Bazen insan, cennete uzanan yolun büyük işler, büyük makamlar ve büyük imkânlardan geçtiğini zanneder. Oysa bazen o yol, evindeki yemeği bir misafirle paylaşmaktan, aç olanın elinden tutmaktan, kimsesizin başını okşamaktan, mahzunun gözyaşını silmekten geçer.

Belki de bizim küçücük gördüğümüz bir iyilik, Allah katında dağlar kadar büyüktür.

Bir Servetin İçinde Saklı Kardeşlik: Abdurrahman b. Avf

İslam kardeşliğinin bir başka muhteşem tablosu, Abdurrahman b. Avf'ın hayatında karşımıza çıkar.

O, Mekke'den Medine'ye hicret eden, ticaret yapan, çalışıp kazanan ve zamanla büyük bir servete sahip olan sahabilerdendi. Fakat Onun büyüklüğü, yalnızca kazandığı servette değil, servetin kalbine hükmetmesine izin vermeyişindeydi.

Mal onun elindeydi; fakat kalbinin tahtında mal oturmuyordu.

Çünkü o, serveti bir üstünlük vasıtası değil, Allah'ın rızasını kazanmak için bir imkân olarak görüyordu. Kazanıyor, fakat kazandığını yalnızca kendisi için biriktirmiyordu. Ticaret yapıyor, fakat kazancının başkalarının hayatına dokunmasını da önemsiyordu.

Abdurrahman b. Avf'ın hayatında, Allah yolunda yapılan büyük bağışları anlatan rivayetler vardır. Bunlar arasında çok sayıda deve ve yükleriyle ilgili nakiller de zikredilir. Bununla birlikte, Develer ve yüklerinin tamamını fakirlere dağıttığı rivayet edilmektedir.

Fakat onun cömertliğinin büyüklüğünü anlamak için bir rakama ihtiyacımız yoktur. Zira onun hayatı, servetin insanın elinde bir emanet olduğuna ve bu emanetin ihtiyaç sahipleri için de kullanılabileceğine dair güçlü örneklerle doludur.

Bir düşünün…

Uçsuz bucaksız bir kervan yolu… Birbiri ardınca ilerleyen develer… Her birinin üzerinde insanların ihtiyacına cevap verebilecek nimetler… O nimetlerin bir evin mutfağına, bir yetimin elbisesine, bir dulun sofrasına, borç altında ezilen bir insanın huzuruna dönüşmesi…

İşte infakın ruhu budur.

Bir tarafta nimeti veren Allah, diğer tarafta o nimeti ihtiyaç sahibine ulaştırmaya vesile olan bir kul… Ve o nimetten nasiplenen, belki günlerdir çocuklarına ne yedireceğini düşünen bir anne… Belki başını yastığa borç düşüncesiyle koyan bir baba… Belki de kimseye el açmamak için açlığını gizleyen bir yetim…

İnfak, yalnızca bir malın el değiştirmesi değildir. İnfak, bazen bir evin yeniden umutla dolması, bazen bir insanın hayata tutunması, bazen de bir çocuğun dünyasında merhamete dair silinmez bir hatıra bırakılmasıdır.

Abdurrahman b. Avf'ın şahsında gördüğümüz hakikat şudur: Zenginlik, insanı Allah'a yaklaştıran bir nimete de dönüştürülebilir; insanı kendisine ve dünyaya mahkûm eden bir imtihana da. Belirleyici olan, malın miktarından önce insanın onunla kurduğu ilişkidir.

Biri Bir Tas Yemek Verdi, Diğeri Servetini Paylaştı

Ebû Talha'nın evindeki mütevazı sofra ile Abdurrahman b. Avf'ın infakını yan yana getirelim.

Birinde belki bir tas yemek, diğerinde büyük servetler vardır.

Birinde ev halkının fedakârlığı, diğerinde yılların emeğiyle kazanılmış malların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması…

Ama ikisinin de özünde aynı çağrı yükselir: “Kardeşinin ihtiyacını gör; kendi imkânın ölçüsünde onun yükünü hafiflet.”

İslam, herkesten aynı miktarda vermesini istemez. Herkesin imkânı, sorumluluğu ve hayat şartları aynı değildir. Fakat herkesi merhamete, adalete, infaka ve kardeşinin hakkını gözetmeye davet eder.

Bir insan milyonlarını dağıtabilir; bir başkası bir ekmeğin yarısını paylaşabilir. Eğer her ikisi de Allah rızasını gözetiyor, ihtiyaç sahibinin onurunu koruyor ve iyiliği gösterişten uzak bir kulluk bilinciyle yapıyorsa, yaptıkları iyilik kendi imkânları ve şartları içinde anlam kazanır.

Çünkü Allah katında ihlas, iyiliğin ruhudur.

Nitekim Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Yarım hurma ile de olsa ateşten korunun.” (Buhârî, “Zekât”; Müslim, “Zekât”)

Bu hadis, küçük görünen bir iyiliğin bile küçümsenmemesi gerektiğini öğretir. İnsan bazen bir servetle, bazen bir hurmayla, bazen bir güzel sözle, bazen de bir muhtacın derdini dinlemekle iyiliğe vesile olabilir.

Önemli olan, insanın elindeki nimeti yalnızca kendisine ait sanmamasıdır.

Bugün Biz Kardeşliğin Neresindeyiz?

Bugün sofralarımız dolu, fakat yanı başımızda aç insanlar olabilir. Dolaplarımız elbiselerle doluyken kışın üşüyen bir çocuk, penceremizin önünden sessizce geçebilir. Bazen bir öğrencinin yol parası yoktur; bazen bir aile, evladının ihtiyacını karşılayamadığı için geceleri uykusuz kalır. Bazen yaşlı bir insanın tek ihtiyacı, kapısının çalınması ve hâlinin hatırının sorulmasıdır.

Peki biz ne yapıyoruz?

Bir insanın ihtiyacını gördüğümüzde başımızı başka tarafa mı çeviriyoruz? Elimizden bir şey gelmediğini söyleyip sorumluluktan mı uzaklaşıyoruz? Yoksa sahip olduğumuz imkânların küçüklüğüne bakmadan, bir gönle dokunmanın yolunu mu arıyoruz?

Kardeşlik, yalnızca dilimizde taşıdığımız güzel bir kelime değildir. Kardeşlik, davranışlarımızda görünür hâle gelmesi gereken bir ahlaktır.

Bir öğrencinin eğitimine destek olmak, bir yetimin ihtiyacını karşılamak, borçluya kolaylık göstermek, komşunun açlığını gözetmek, ihtiyaç sahibine kimseye duyurmadan yardım etmek… Bunların her biri, kardeşliğin hayatta karşılık bulmuş hâlidir.

Üstelik iyilik yaparken insanın onurunu korumak da en az yardımın kendisi kadar önemlidir. İnfak ettiğimiz insanı minnet altında bırakmak, iyiliğimizi başına kakmak veya onun mahremiyetini başkalarına anlatmak, merhametin ruhunu yaralar. Gerçek cömertlik, yalnızca elin açık olması değil, gönlün incelikli olmasıdır.

Kur'ân-ı Kerîm bu konuda bizi açıkça uyarır:

“Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakmak ve gönül kırmak suretiyle boşa çıkarmayın.” (Bakara, 2/264)

Demek ki iyilik, yalnızca verilenle ölçülmez; verilirken incitilmemek de gerekir.

Kardeşliğin En Büyük Sırrı: Nefsini Aşabilmek

İnsan, çoğu zaman kendisi için yaşar. Daha fazlasını kazanmak, daha rahat yaşamak, daha çok sahip olmak ister. Bunların her biri meşru sınırlar içinde hayatın bir parçası olabilir. Ancak insanın bütün ömrü, yalnızca kendisine daha fazla şey biriktirmekle geçerse, elindeki nimetlerin hangi büyük sorumlulukları da beraberinde getirdiğini unutabilir.

İslam'ın kardeşlik anlayışı, insana başka bir hayatın kapısını açar: Yalnızca kendisi için değil, başkaları için de yaşamak…

İşte Ebû Talha'nın sofrasında görülen îsâr ile Abdurrahman b. Avf'ın hayatında tecessüm eden cömertlik, bu ahlakın farklı tezahürleridir.

Birisi, kendi evindeki sınırlı imkânları paylaşarak insanlığın kalbine dokunur. Diğeri, büyük imkânlarını iyiliğe dönüştürerek nice insanın hayatına katkıda bulunur.

Ve her ikisi de bize şunu hatırlatır: Müminin değeri, sahip olduklarının çokluğuyla değil, sahip oldukları karşısında nasıl bir ahlak sergilediğiyle de yakından ilgilidir.

Cennet ise hiçbir insanın kendi ameliyle kesin olarak hak ettiğini iddia edebileceği bir mülk değildir; Allah'ın rahmetiyle erişilecek bir yurttur. İyiliklerimiz, infakımız ve fedakârlıklarımız O'nun rızasını umarak yaptığımız kulluk davranışlarıdır. Bizler, salih amellerimizin kabulünü ve Rabbimizin rahmetine erişmeyi niyaz ederiz.

Son Söz: Sofranızda Bir Kardeşe, Kalbinizde Bütün İnsanlığa Yer Açın

Ey gönül sahibi insan!

Bir gün bu dünyadan göçüp gideceğiz. Evlerimiz, makamlarımız, servetlerimiz ve biriktirdiğimiz nice şey geride kalacak. Ardımızdan belki adımız anılacak, belki yaptığımız işler unutulacak. Fakat bir yetimin duasında, bir mazlumun hafızasında, bir öğrencinin hayatında, bir yoksulun sofrasında bıraktığımız iyiliğin izleri yaşamaya devam edecek.

Öyleyse gelin, kardeşliği yalnızca konuşmayalım; yaşayalım.

Soframızda bir ihtiyaç sahibine yer açalım. Kazancımızda yoksulun hakkını gözetelim. Bir insanın çaresizliğini gördüğümüzde gücümüz yetiyorsa elinden tutalım. İyiliğimizi insanların önünde sergilemek yerine, Rabbimizin rızasını umarak sessizce yapalım.

Unutmayalım: Bir evde paylaşılan bir tas yemek, bazen bir ömrün en büyük iyiliği olabilir. Bir servetin ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması, bazen binlerce insanın hayatına umut taşıyabilir. Fakat asıl mesele ne bir tasın ne de binlerce devenin sayısıdır. Asıl mesele, insanın kalbinde taşıdığı merhamet, niyetinde sakladığı ihlas ve kardeşine uzattığı eldir.

Kardeşlik, “Ben tok olayım, gerisi beni ilgilendirmez.” diyen nefsin sustuğu; “Kardeşim açken ben nasıl rahat edebilirim?” diyen vicdanın konuştuğu yerde başlar.

Ve belki de insanın en güzel mirası, ardında bıraktığı servet değil; bir başka insanın hayatına dokunarak çoğalttığı merhamettir.

Rabbimiz bizleri, nimeti paylaşmayı bilenlerden, ihtiyaç sahibini incitmeden gözetenlerden, malını hayra vesile kılanlardan ve kardeşinin sevincini kendi sevinci, hüznünü kendi hüznü bilenlerden eylesin. Sofralarımıza bereket, gönüllerimize merhamet, amellerimize ihlas nasip etsin. Bizleri dünyada kardeşliğin hakkını veren, ahirette ise rahmetine ve rızasına nail olan kullarından kılsın.

Âmin.