Turan Kışlakçı

1. Osmanlı dönemi İslamcılığı hangi tarihsel, siyasal ve toplumsal kriz ortamında doğmuştur? Bu bağlamda İslamcılık, Osmanlı Devleti için bir kurtuluş ideolojisi olarak mı tasarlanmıştır ve İttihad-ı İslam politikasıyla nasıl bir ilişki içindedir? Osmanlı dönemi İslamcılığı, basit bir düşünce akımı değil, derin bir medeniyet sarsıntısının ve çok katmanlı bir çözülmenin içinden doğmuş tarihsel bir zorunluluktur. 18. yüzyıldan itibaren Müslüman coğrafyaların birer birer sömürgeci güçlerin eline geçmesi, Osmanlı’nın askerî ve siyasi üstünlüğünü kaybetmesi, içeride ise kimlik ve otorite krizinin derinleşmesi, bu düşüncenin zeminini hazırlamıştır. Hindistan’dan Kuzey Afrika’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada ortaya çıkan “İslami uyanış” hareketleri, aslında ümmetin içine düştüğü dağınıklığa ve zihinsel durgunluğa karşı bir diriliş çağrısıydı. Şah Veliyullah Dihlevi ile başlayan bu uyanış çizgisi, Osmanlı’nın son döneminde artık sadece bir yenilenme arzusundan ibaret kalmamış, doğrudan bir kurtuluş arayışına dönüşmüştür. Bu bağlamda İslamcılık, Osmanlı Devleti için açık biçimde bir “kurt…