Ömer Budak

İslam medeniyeti doğuşundan günümüze birçok meydan okumayla karşılaşmış ve bu meydan okumalara çeşitli cevaplar üreterek kimliğini ve canlılığını muhafaza etmeye çalışmıştır. Söz konusu meydan okumaların en serti şüphesiz Batı medeniyetinin istila ve sömürge faaliyetlerinde vücut bulmuştur. Geçmişte Haçlı Seferleri ve Moğol istilası gibi hadiseler de İslam medeniyetinin yapısında ciddi bir yıkıma yol açmakla birlikte istilacılar kendi kültürlerini çekici kılacakları düşünsel bir zemine sahip olmadıkları için geride bıraktıkları tahribat genellikle maddi düzeyle sınırlı kalmıştır ve üstesinden gelinebilmiştir. Modern Batı medeniyetinin kuşatması ise düşünsel ve sosyal hayata da uzanarak daha kapsayıcı bir meydan okumaya evrilmiş ve bu durum karşısında İslam medeniyetinin kadim nizamı fazla direnememiştir. O günlere tanık olan bir Osmanlı devlet adamı olan Sadullah Paşa söz konusu değişimi "Ondokuzuncu Asır" şiirinde şu beyitleriyle izah eder: Mecaz oldu hakikat, hakikat oldu mecaz Yıkıldı belki esasından eski malumat. Batılılaşmanın getirdiği tahribat karşısında Müslüman fikir adamlar…